معاینات داخل و خارج دهانی توسط متخصص بیماریهای دهان و فک و صورت

تاریخ ثبت در سایت:4/15/2019

متن کامل

 معاینات داخل و خارج دهانی توسط متخصص بیماریهای دهان و فک و صورت

معاینات خارج دهانی  

(معاینه های سروگردن  )

 

1- معاینه عمومی (بدن)

2- معاینه خارج دهانی : 

سر، صورت، گردن،چشم‌ها،لب‌ها،گره‌های لنفاوی،غدد بزاقی،مفصل (گیجگاهی فكی)،عضلات جونده

 

معاینات داخل و خارج دهانی توسط متخصص بیماریهای دهان و فک و صورت

 

 

3- معاینه داخل دهانی

 

معاینات داخل و خارج دهانی توسط متخصص بیماریهای دهان و فک و صورت   

 

مخاط پوشاننده،زبان،كف دهان،كام نرم و كام سخت،گلو،غدد بزاقی،جریان بزاق،پریودنشیم (بافت اطراف دندان)،دندان

 

ارجاع به یك متخصص بیماریهای دهان و فک و صورت

معاینه كلینیكی توسط متخصص بیماریهای دهان و فک و صورت  شامل سه مرحله اصلی است:

1- مشاهده سلامت عمومی و ظاهر بیمار

2- معاینه خارج دهانی سرو گردن

3- معاینه بافت‌های داخلی دهان

-‌ مشاهده از زمانی كه بیمار جهت جراحی آماده می‌شود، شروع می‌شود.

-‌ در طول معاینه پزشك علایم بسیاری را كشف می‌كند

-‌ همانند گرفتن تاریخچه، معاینه باید دقیق و از روی اسلوب باشد.

 

مرحله اول، مشاهده و معاینه كلی بدن

درمعاینات كلینیكی توسط متخصص بیماریهای دهان و فک و صورت به نكات زیر توجه كنید:

وزن بدن و ثابت بودن سایز لباس‌ها (كاهش وزن اخیر ممكن است با مسایل پاتولوژیك مهمی مانند سرطان مرتبط باشد) وزن خیلی كم ممكن است به یك اختلال تغذیه‌ای برگردد. افزایش وزن ممكن است ریسك حمله قلبی یامغزی را افزایش دهد مخصوصاً در مورد بیهوشی عمومی).

-‌ تنگی نفس بعد از یك extraction ساده (ممكن است بر اختلال قلبی یا تنفسی دلالت داشته باشد)

ناتوانی فیزیكی

بیماریهای مشخص (واضح)

سن ظاهری نسبت به سن تقویمی.

پوست (رنگ پریدگی بدلیل آنمی، زردی بدلیل یرقان)

مناطق غیر پوشیده پوست ( شامل سر، گردن ، دست‌ها و ناخن‌ها (هر ضایعه آشكاری كه ممكن است قابل مشاهده باشد مثل انگشت چماقی شكل)

اسكار صورتی (جراحی‌های قبلی، تروما، جدال ها)

 

مرحله 2. معاینه خارج دهانی  توسط متخصص بیماریهای دهان شامل اعضای زیر می باشد.

 

سر، صورت و گردن

چشم‌ها

لب‌ها

گره‌های لنفاوی

غدد بزاقی

مفصل گیجگاهی فكی

عضلات جونده

 

1-‌ سر، صورت و گردن

معاینه چشمی صورت و گردن توسط متخصص بیماریهای دهان و فک و صورت

 

متخصص بیماریهای دهان و فک و صورت

 

 

 از جلو. در جستجوی برآمدگی‌های واضح، نقص‌ها، لكه‌های پوستی، خالها و آسیمتری‌های صورتی شدید (در اغلب چهره‌ها آسیمتری خفیفی دیده می‌شود)یا فلج صورتی (پارالیزی) باشید. برای معاینه چشمی گردن از بیمار بخواهید جهت كشیده شدن گردن ،  سرش را به آرامی به عقب كج كندهر گونه تورم یا حالت غیرنرمال به راحتی در این موقعیت دیده می‌شود. به بیمار موقع بلعیدن توجه كنید، برجستگی غده تیروئید در حین عمل بلع حركت می‌كند.

بیمار سپس باید سرش را  ابتدا به چپ و سپس به راست بچرخاندتا امكان‌ معاینه ناحیه ساب مندیبولار در هر دو سمت را بدهد.بجز در افراد چاق تورم غدد زیر زبانی، گرههای لنفاوی و غدد تحت فكی دیده خواهند شد.

گردن باید در حالت استراحت قرار گیرد تا امكان معاینه دو طرفه ناحیه غدد پاروتید فراهم شود.

توجه: تورم یكطرفه غدد بزاقی پاروتید ممكن است در اثر موارد ذیل باشد:

انسداد مجرا

تومور

آبسه

عفونت رتروگرید غده

تورم دو طرفه غده بزاقی پاروتید ممكن است به علل ذیل باشد:

عفونت ویروسی مثل اوریون

تغییرات دژنراتیو مثل سیالوزیس

این معاینات توسط توسط متخصص بیماریهای دهان و فک و صورت انجام می شود.

 

2-‌ چشم ها(  اگر با توجه به شرح حال به معاینه چشم‌ها نیاز باشد)

 

معاینات داخل و خارج دهانی توسط متخصص بیماریهای دهان و فک و صورت

 

 

موارد ذیل را جستجو كنید:

سرعت پلك زدن (فركانس پایین ممكن است نشان دهنده مشكل سایكلوژیك یا بیماری پاركینسون باشد. فركانس بالای پلك زدن ممكن است به علل اضطراب یا خشكی چشم ها مثل سندروم شوگرن باشد.

محدودیت حركت چشم یا لوچی ( Strabismus ) ممكن است بعلت شكستگی زایگوما باشد .

اگزوفتالموس (تومور كاسه چشم یا ترومبوز سینوس كاورنوس)

اگزوفتالموس دو طرفه (هیپرتیروئیدیسم- بیماری گریوز)

خونریزی زیر ملتحمه (زایگوما یا قوس بینی شكسته)

زخم ملتحمه (بیمار بهجت، موكوس ممبران پمفیگویید)

رنگ پریدگی ملتحمه (آنمی)

رنگ آبی صلبیه چشم (ندرتاً استئوژنزیس ایمپرفكتا)

صلبیه زرد رنگ (یرقان)

اسكار قرینه (پمفیگوییدخوش خیم مخاطی)

خشكی چشم، كونژیكیتویت (سندرم شوگرن)

این معاینات توسط توسط متخصص بیماریهای دهان و فک و صورت انجام می شود.

 

3-‌ لب‌ها

 

معاینات داخل و خارج دهانی

 

به هنگام معاینه به نكات زیر توجه كنید : تونیسیتی عضله (پایین افتادگی گوشه لب و ناتوانی در غنچه كردن لبها در Bell s palsy) هر گونه تغییر در رنگ یا قوام بافتی، زخم، پچ ها، ضایعات هرپتیك، التهاب گوشه لب (آنگولارچلایتیس)، همچنین به این نكته توجه كنید كه به هنگام بستن دهان ، لبهای بیمار به هم می رسند یا خیر . .

لمس دو دستی : وجود توده های بافتی را از طریق لمس كردن لب ها با دو دست بررسی كنید . برای این عمل از انگشت شست و انگشت چهارم استفاده نمائید . با یك انگشت قسمت داخل دهانی و با انگشت دیگر قسمت خارج دهانی لب را معاینه و لمس كنید .

 

4-‌ گره‌های لنفاوی

نكته :مهم- یك گره لنفی نرمال احساس نمی‌شود. اگر یك گره لنفی در لمس احساس شود غیر نرمال است.

 

معاینات داخل و خارج دهانی توسط متخصص بیماریهای دهان و فک و صورت

 

آناتومی گره لنفی

گره‌های لنفی سر و گردن به دو گروه عمده تقسیم می‌شوند.

A: گروه سیرحلقوی ( Circular )

B: گروه سرویكالی ( گردنی)

A: گره لنفاوی حلقوی (گردشی) در اطراف قاعده جمجمه ردیف شده‌اند

خود این گره‌ها به 2 زیر گروه داخلی و خارجی تقسیم بندی می‌شوند:

گروه خارجی:

(زیر چانه‌ای) Submental- پشت چانه، روی عضله مایلوهایویید

تحت فكی Submadi bular) )– بین مندیبل و غده بزاقی تحت فكی

صورتی Buccal )) – روی عضله باكسیناتور، قدام محل اتصال عضله ماستر.

Mastoid ( گوش خلفی ) - روی زائده‌های ماستویید

( Pre auricular) parotid – جلوتراگوس گوش.

پشت سری- اطراف شریان پس سری (اكسیپتیال)

 

گروه داخلی : اسامی این گروه‌ها شامل:

پشت حلقی(Retropharyngeal )

پیش تراشه ای (Pre- Tracheal )

مجاور تراشه ای (Para- Tracheal )

گرههای لنفاوی سیركولار به درون زنجیرة عمقی گردنی درناژ می‌شوند.

 

2-‌ گرههای لنفاوی گردنی (سرویكالی):

گروه‌های لنفاوی گردنی سطحی (منتشر در اطراف ورید ژوگولار خارجی و قدامی) این گره‌ها به زنجیره عمقی گردنی درناژ می‌شوند. زنجیره عمقی گردنی (منتشر در امتداد ورید ژوگولار داخلی)

مهمترین گره های زنجیره عمقی گردنی شامل:

 ژوگولو دایگاستریك (بین زاویه مندیبل و بوردر قدامی عضله استرنوماستوئید قرار دارند .)

ژوگولو- اموهایویید (درست پشت ورید ژوگولار داخلی ، بالای قسمت تحتانی عضله اموهایویید، زیر پوشش بر در خلفی عضله استرنوماستویید قرار دارد . )

این معاینات توسط توسط متخصص بیماریهای دهان و فک و صورت انجام می شود.

 

غدد لنفاوی تحت فكی (در ناژ یكطرفه):

 

این گره‌ها لنف قسمت مركز پیشانی، سینوسهای فرونتال وماگزیلاری، لب بالا، بینی خارجی، دندانها و لثه‌های بالا و پایین ،2/3 قدامی زبان(به جز نوك زبان) و كف دهان را در ناژ می‌نمایند.

غدد لنفاوی تحت فكی گره ساب‌ مندیبولار به درون گره‌های ژوگولواوموهایویید و ژوگولودایكاستریك در ناژ می‌شود.

 

غدد لنفاوی فاسیال (buccal):

 

در ناژ قسمتی از گونه و پلك تحتانی چشم را به عهده دارند. گره صورتی به زنجیر عمقی گردنی در ناژ می‌شود.

غدد لنفاوی پاروتید ( Pre – avuncular )

در ناژ لنف از پیشانی، گیجگاه، نوك سر، پلك و حدقه را بعهده دارند. گره‌های لنفاوی پاروتید به زنجیره عمقی و سطحی گردنی در ناژ می‌شود.

غدد لنفاوی پشت سری و ماستوئید ( Post – auricular )

در ناژ پوست سر را بعهده دارند.

غدد پشت حلقی

لنف كام نرم به آن در ناژ می‌شود و خود و به درون زنجیره عمقی گردنی در ناژ می‌شود.

 

غدد لنفاوی زیر چانه‌ای (در ناژ دو طرفه):

 

در ناژ نوك زبان، لب تحتانی، چانه و دندان‌ها انسیزور و لثه دور آنها را بعهده دارند.

گره‌های زیر چانه‌ای (ساب منتال) به درون گره‌های تحت فكی یا مستقیماً به درون گره ژوگولو- اموهایویید در ناژ می‌شوند.

 

گره ژوگولو اموهایویید:

در ناژ از قست 1/3 خلفی زبان را بعهده دارند .

 

 

معاینه كلینیكی گره‌های لنفاوی:

اغلب گره‌های لنفاوی باید خارج دهانی بوسیله لمس، دو دستی از پشت بیمار معاینه شوند:

از بیمار بخواهید دكمه‌های لباسش را شل كند تا گردن او مشخص شود. از آنجا كه استرنوماستویید باید راحت باشد، گردن را نكشید.

از لمس نوك انگشتان استفاده كنید وسعی كنید با حركت جارویی انگشتان گره را از ساختمانهای سخت تر مجاور تشخیص دهید.

 زیر چانه‌ای (Submental)- سر بیمار را بگیرید و سعی كنید غده لنفی زیر چانه‌ای (ساب منتال) را به سمت بیرون حركت دهید.

تحت فكی (Submandibular)- به همان روش بالا ولی سر بیمار باید به همان سمتی كه معاینه می‌شود بچرخد. (Fig. 3.2)

Jugulo digastric- بر در قدامی استرنوماستویید را به عقب حركت دهید.

Jugulo- omohyoid- بر در خلفی استرنوماستوئید را به جلو حركت دهید.

اگر گره لمس شود، آن را ثبت كنید:

محل غده

اندازه (با استفاده از كولیس مدرج اندازه‌گیری كنید)

قوام غده- نرم (عفونی)، لاستیكی سخت (احتمال لنفوم هوچكین)، سخت (كارسینومای ثانویه)

فیكس شدن به بافت‌های اطراف (ممكن است نشاندهنده سرطان متاستاتیك باشد).

بهم پیوسته : (مثلاً در سل)

تعداد گره‌ها (گره‌های درگیر متعدد- منونولكئوز عفونی است غده ای ( glandular fever ) دولمسی

اگر بیشتر از یك گره غده قابل لمس باشد، جهت معاینه كل بدن از نظر لنفادنوپاتی ژنرالیزه و تست‌های خونی بیمار را ارجاع دهید.

 

 

مشخصات غده لنفاوی قابل لمس

عفونت حاد- بزرگ، نرم، دردناك، متحرك، مجزا، رشد سریع.

عفونت مزمن- بزرگ، سفت- غیردردناك در لمس- متحرك

لنفوما- لاستیكی سخت، بی‌درد- متعدد

سرطان متاستاتیك- سخت سنگی- ثابت شده به بافت زیرین- دردناك

اگر به یك علت غیردندانی مشكوكید، بیمار را جهت ارزیابی پزشكی به متخصص ارجاع دهید.

سرطان متاستاتیك یا لنفوما را در نظر بگیرید تا وقتی سایر تشخیص‌ها ثابت شود.

 

5-غدد بزاقی

 

معاینات داخل و خارج دهانی توسط متخصص بیماریهای دهان و فک و صورت

 

i-‌ غده بزاقی پاروتید

غده را از جلو مشاهده نمائید. قسمت تحتانی گوش اگر غده متورم باشد ممكن است به خارج برگردانده شده باشد. غده را از نظر بزرگ شدگی یا تندرنس لمس كنید . قسمت عمده غده در دیستال قسمت صعودی راموس مندیبل قرار گرفته است.

گاهی یك نمای بهتری از غده پاروتید ممكن است از پشت بیمار مشخص شود.

 

ii-‌ غده بزاقی تحت فكی

 

معاینات داخل و خارج دهانی توسط متخصص بیماریهای دهان و فک و صورت

 

غده را با دو دست لمس كنید ( شكل 3- 3) : از انگشت اشاره ومیانی یك دست برای معاینه داخل دهانی و از همان انگشتان دست دیگر در معاینه خارج دهانی استفاده كنید. غده را در بالا و پایین مایلوهایویید لمس كنید و از معاینه‌ مجاری غدد از نظر جرم و سنگ غفلت نكنید.

6- معاینه سیستم مفصلی (درصورت نیاز با توجه به تاریخچه)

 

معاینات داخل و خارج دهانی توسط متخصص بیماریهای دهان و فک و صورت

 

i-‌ مفصل گیجگاهی فكی (TMJ)

بررسی موارد ذیل:

دامنه حركتی

حساس بودن

صداهای مفصلی

قفل شدن مفصل

حساس بودن عضلانی

براكسیسم

درد سرو گردن

اكلوژن

 

 دامنه حركتی

 

معاینات داخل و خارج دهانی توسط متخصص بیماریهای دهان و فک و صورت

 

حداكثر بازشدگی بدون درد فك را از نوك اینسایزورها، اندازه بگیرید.

 مشخص كنید آیا محدودیت باز شدن فك به علت درد است یا انسداد فیزیكی.

هر گونه انحراف طرفی حین بازشدن فكین معمولاً باعث حركت فك به سمت مبتلا می‌شود(مثلاً سمت دردناك)

حداقل میزان بازشدن نرمال بین دندانهای اینسایزور mm35 در زنان، mm 40 (در مردان) (تقریباً به اندازه پهنای دو انگشت بیمار).

اندازه گیری را در مقیاس میلیمتر انجام دهید استفاده ازیك خط كش یا پرگار برای ‌اندازه‌گیری میزان بازشدن دهان توسط انگشتان بیمار ترجیح داده می‌شود.

تریسموس باعث ناتوانی در بازشدن دهان می‌شود

بعداً ، میزان حركت طرفی را بدون درد و وارد كردن نیرو اندازه بگیرید.

اندازه گیری را از خطوط مركزی در نظر بگیرید.

نكات:

حداقل حركات طرفی نرمال مفصل گیجگاهی فكی در هر دو جهت، 8 میلیمتر است.

اگر TMj سمت چپ دردناك باشد حركت طرفی در سمت راست معمولاً كاهش پیدا می‌كند.

حركت مندیبل ممكن است بوسیله موارد زیر محدود شود:

تروما، مثلاًُ جراحی مولر سوم، تزریق بی‌حسی موضعی ، شكستگی مندیبل ، 1/3مبانی صورت یا قوس زایگوما، عفونت مانند پری كرونیت، عفونت فضاهای تحت ما خثه (submaseteric ) ، ترایگومندیبولار، اینفراتمپورال یا پارافارنژیال ، تونسیلیت، اوریون ، استئومیلیت، تشكیل بافت اسكار مثل اسكار بعداز رادیاسیون، سوختگی‌ها، فیبروز تحت مخاطی، اسكلرودرما.

 

اختلالات TMj

اختلالات سیستم عصبی مركزی مثل تتانوس، مننژیت، بیماری پاركینسون.

مصرف داروها مثل گروه فنوتیازین ، استریكنین.

نئوپلاسم مثل كارسینوم فارنژیال

هیپرپلازی كرونویید

سایكولوژیكی مثل هیستریا

حساسیت TMj

از لمس دو طرفه با فشار روی نمای طرفی مفصل استفاده كنید. این كار را با لمس داخل گوشی با قرار دادن انگشتان كوچك به درون سوراخ گوش خارجی و فشار آرام به طرف جلو دنبال كنید.صداهای مفصل گیجگاهی فكی

صداهای مفصلی (Click) ناشی از حركت ناگهانی دیسك نسبت به كندیل می‌باشند. صداهای مفصلی ممكن است بصورت اولیه (در قسمت اول باز كردن دهان)، تاخیری (ممكن است جابجایی بیشتر دیسك را نشان دهد و معمولاً صداهای بلندتری ایجاد می‌نماید)، دوتایی (هنگام باز و بسته كردن دهان)، منفرد (متداول)، متعدد (دیسك بی ثبات و سوراخ شده)، پرصدا، نرم، با یا بدون درد و ممكن است همراه با Crepitus اتفاق بیافتد.

پنجاه درصد افراد در طول زندگی صدای مفصلی را تجربه كرده‌اند. صدای مفصلی معمولاً در دوره كوتاهی وجود دارد و در صورتیكه باعث بروز مشكلات در بیمار نشود درمانی جهت آن صورت نمی‌گیرد!

Crepitus، صدای مفصلی طولانی، ممتد، با صدای خش خش می باشد.

Crepitus همراه با بیماریهای التهاب حاد و دژنراتیو اتفاق می افتد (به عنوان مثال پس از ضربه)

 

قفل شدگی مفصل گیجگاهی فكی

قفل شدگی در نتیجه قرارگیری نابجا و انحراف دیسك ایجاد می‌شود كه باعث چرخش كندیل بدون انتقال آن می‌گردد.

ممكن است دهان حداكثر تا mm 20 باز شود و پس از آن متوقف شود. در موارد نادر دهان باز می‌شود اما به راحتی بسته نمی‌شود.

در رفتگی

جابجایی كندیل از روی برجستگی مفصلی (Articular eminence) كه ممكن است به دلیل تروما (بدنبال سخت در آوردن یك دندان) و یا بصورت نادر هنگام خمیازه كشیدن، اتفاق بیافتد.

ii عضلات جونده

معاینه حساسیت به لمس:

عضلات باید از محلی كه به استخوان متصل  هستند معاینه شوند. بدنه عضلات معمولاً حساس به لمس نیستند.

عضله ماضغه: مبدا این عضله از دو سوم قدامی قوس گونه‌ای می باشد و به دیواره خارجی زاویه فك پایین ختم می‌شود. در لمس این عضله از هر دو دست بكار گرفته می‌شود یك انگشت از داخل دهان و انگشت نشانه و میانه دست دیگر از خارج بر روی گونه قرار می‌گیرد و ابتدا و انتهای عضله لمس می‌شود.

عضله گیجگاهی: ابتداء آن از خطوط گیجگاهی فوقانی و تحتانی بالای گوش می باشد و انتهای آن زائده كرونوئید و حاشیه قدامی راموس می‌باشد. مبدا این عضله بصورت خارج دهانی و انتهای عضله بصورت داخل دهانی لمس می‌شود.

 

 

عضله رجلی خارجی (پتریگوئید خارجی): مبدا عضله از سطح خارجی صفحه پتریگوئید خارجی می‌باشد و انتهای آن به حاشیه قدامی كندیل و دیسك ختم می شود دسترسی به این عضله جهت لمس وجود ندارد. لمس این عضله از پشت توبروزیتی فك بالا نیز چندان قابل اعتماد نیست.

مقاومت دست دندانپزشك در برابر حركت طرفی دهان بیمار كه باعث ایجاد درد در عضله رجلی خارجی شود یك راهنمای قابل اعتماد می‌باشد.

 

متخصص بیماریهای دهان و فک و صورت

 

عضله رجلی داخلی: مبدا این عضله بین صفحات داخلی و خارجی پتریگوئید می‌باشد و به صفحه داخلی زاویه فك پایین ختم می‌شود.

دسترسی به این عضله جهت لمس آن به راحتی مقدور نیست.

گاهگاهی معاینات وسیع تری بر روی عضلات استرنوماستوئید، تراپزیوس، دیگاستریك نیز  انجام می شود .

 

مرحله 3. معاینات داخل دهانی (IO)

در ارزیابی كلی بیمار باید كلیه مناطق مورد معاینه قرار گیرند.

بیمارانی كه بدلیل پوسیدگی دندانها می‌میرند، نادرند اما بسیاری از آنها بدلیل تاخیر در تشخیص سرطانهای دهانی می‌میرند.

دندانپزشك وظیفه تشخیص پتانسیل بدخیمی و ضایعات بدخیم دهان را به عهده دارد.

معاینه

مخاط پوشاننده

زبان

كف دهان و سطح شكمی زبان

كام نرم و سخت

گلو

غدد بزاقی

جریان بزاق

پریودنشیوم

دندانها

روش معاینه

در آوردن هر گونه پروتز متحرك

استفاده از دستكش و یا زمانیكه دسترسی بسیار محدود است از دو آینه دهانی جهت كنار زدن بافتها استفاده شود.

تمام ضایعات مشكوك را از طریق مشاهده وت لمس كردن بررسی كنید .

 

مخاط پوشاننده

ترمینولوژی مورد استفاده در شرح ضایعات مخاطی:

اروژن- از دست رفتن قسمتی از اپی‌تلیوم بدون نمایان شدن بافت همبند زیرین

زخم- از دست رفتن كامل ضخامت اپی‌تلیوم همراه با نمایان شدن بافت همبند زیرین

وزیكول- تجمع محدود مایع داخل یا زیر اپی‌تلیوم كه كمتر از mm 5 قطر دارد

بول- تجمع محدود مایع داخل یا زیر اپی‌تلیوم كه بیشتر از mm5 قطر دارد.

(توجه : در داخل دهان وزیكول و بول معمولاً تركیده می‌شوند و نمایی شبیه زخم را نشان می‌دهند)

پلاك- منطقه برجسته مشخص ووسیع

پاپول- منطقه برجسته مشخص و كوچك

ماكول- تغییر رنگ منطقه‌ای محدود و مشخص بدون برجستگی

پوستول- منطقه‌ای برآمده كه حاوی چرك می‌باشد

سینوس- مجرایی با انتهای مسدود كه معمولاً پوشش اپیتلیالی دارد

در هر سینوس باید سعی در خارج نمودن چرك نمود. برای آشكار نمودن یك سینوس از پروب یا كن گوتاپركا استفاده می‌شود.

فیستول- مجرایی با پوشش اپیتلیالی كه بین دو سطح اپیتلیالی قرار دارد به عنوان مثال دهان و سینوس فك بالا (فیستول oro- antral)

ثبت محل، شكل، اندازه و كیفیت سطح هر ضایعه

ثبت ضایعه و محل آن در پرونده بیمار و در صورت امكان ضمیمه كردن عكس ضایعه

لمس ضایعه جهت تعیین قوام ضایعه ( نرم، سفت یا سخت)، حدود آن (مشخص یا غیر مشخص) و تحرك ضایعه (متحرك یا ثابت) انجام می‌گردد.

یك دستور العمل مشخص برای معاینه كامل مخاط دهان ارائه دهید و از آن بصورت روتین استفاده نمائید.

 

معاینه مخاط دهانی بصورت زیر پیشنهاد می‌شود:

1-‌ سالكوس لبیال بالا و پائین در حالیكه دهان نیمه باز است، لبها را كنار بزنید

این معاینات توسط توسط متخصص بیماریهای دهان و فک و صورت انجام می شود.

2-‌ مخاط گونه، در حالیكه دهان كاملاً با زاست، گونه را كنار بزنید

3-‌( سالكوس باكال بالا و پائین،) درحالیكه ‌دهان نیمه باز است، گونه را كنار بزنید.

 

سپس درحالیكه دهان نیمه باز است سالكوس فك بالا و پائین معاینه می‌شود برای معاینه طرف دیگر دهان این اعمال تكرار می‌شود.

4-‌ مراحل 2 و 3 را برای طرف دیگر نیز انجام می‌گردد.

5-‌ زبان، نمای پشتی زبان را  در حالت استراحت و بیرون آمده معاینه نمائید

این معاینات توسط توسط متخصص بیماریهای دهان و فک و صورت انجام می شود.

 

 

توجه به هر گونه كاهش در تحرك زبان جهت معاینه بردرهای طرفی زبان با استفاده از یك گاز نوك زبان گرفته شده و به اطراف حركت داده می‌شود.

 

معاینات داخل و خارج دهانی توسط متخصص بیماریهای دهان و فک و صورت

 

 

 

 

گونه كنار زده شده و بردرهای طرفی زبان دیده می‌شود این اعمال جهت طرف دیگر نیز تكرار می‌شود.

6-‌ كف دهان و سطح شكمی زبان ( شایعترین محل جهت سرطانهای دهانی) باید در حالیكه نوك زبان سطح كام را لمس می‌كند، كف دهان مشاهده شود. (شكل 9-3)

 

 

شكل 9-3 معاینه كف دهان و سطح شكمی زبان در حالیكه نوك زبان، كام را لمس می‌كند.

7-‌ كام(سخت و نرم)، زبان را با استفاده از یك چوب زبانی پایین آورده می‌شود(شكل10-3)

مشاهده و لمس كام سخت انجام می‌گیرد. مشاهد كام نرم شامل دیدن میزان تحرك آن هنگامیكه بیمار « آه» می‌گوید، می‌باشد.

8-‌ گلو، زبان با استفاده از یك چوب زبانی پایین آورده می‌شود در حالیكه بیمار « آه» می‌گوید، ستونهای حلقی، لوزه‌ها، زبان كوچك و اوروفانكس مشاهده می‌شوند.

.

 

غدد بزاقی

حساسیت بصورت 2 دستی مجاری و غدد تحت فكی را لمس كنید تا هرگونه بزرگی، تندرنس، یا سنگ غده را تشخیص دهید.

كیفیت و قوام بزاق

به كمیت بزاق توجه كنید. چسبیدن آینه به مخاط باكال نشاندهنده كاهش تولید بزاق است.

وجود حباب هوا در بزاق بیانگر تولید بزاق ضعیف و نامناسب می‌باشد.

ماساژ غدد بزاقی بزرگ نرمال باعث ترشح جریان بزاق از دهانة مجرا می‌شود.

به كیفیت و ویسكوزیتی بزاق كه شامل هرگونه ترشح چرك است توجه كنید.

 

معاینه پریودنتال

به رنگ و بافت لثه‌ای توجه كنید.

لثه سالم صورتی روشن، محكم، مارژین لبه چاقویی و Stippled است.

لثه بیمار قرمز، صاف، براق، متورم بوده و ممكن است زخمی باشد.

لثه بیمار ممكن است با یك پروب كردن ملایم یا حتی بطور خودبخودی خونریزی نماید.

با استفاده از یك پروب پاكت پریودنتال را جهت تعیین میزان تخریب و شدت پاكت اندازه بگیرید.

 

دندانها

میزان موبیلیتی دندان را طبق طبقه‌بندی میلر تعیین كنید.

سردسته 2 آینه دندانپزشكی را در سطوح باكال و لینگوال دندان بگذارید و موبیلیتی را تعیین كنید.

كلاس I: موبیلیتی نرمال و فیزیولوژیك است

كلاس II: در حركات افقی موبیلیتی تا 1 میلی متر می‌باشد

كلاس III: در حركت بیش از فك میلی متر در جهت افقی یا هرگونه لقی عمودی و یا چرخش دندانها ( rotation )

توجه: Fremitus به حركت غیر فیزیولوژیك دندان طی فانكشن گفته می‌شود.

موبیلیتی دندان ممكن است بعلت بیماری پریودنتال، آبسه اپیكال، ترومای حاد یا مزمن یا هر بیماری پاتولوژیك بافت نرم یا سخت باشد.

پر كردن چارت دندانپزشكی

چارت (جدول) دندانپزشكی:

ثبت وضعیت كنونی بیمار می‌باشد.

این كار به طرح درمان كمك می‌كند (اگر چارت بطور كاملاً صحیحی نمایانگر شرایط دهانی مثلاً سایز ضایعه و موارد قبلی باشد)

ارتباطات بعدی را راحتتر می‌كند.

برای پزشكی قانونی نیازست.

شاید به منظور قانونی هم استفاده ‌شود.

هنگام معاینه دندانها یك برنامه متداول باید انجام شود و بهمین شیوه نیز درمراجعات بعدی باید عمل ‌شود.

دندانهای غایب باید منظور شوند (مثلاً محل اكستراكشن/ دندان رویش نیافته و دندان نابالغ) قبل از معاینه، دندانها باید تمیز شوند كه ممكن است شامل جرم‌گیری، كشیدن نخ دندان و پالیش باشد. (اگر لازم باشد)

جریان بزاق باید توسط رول پنبه در وستیبول بیمار كنترل شود.

نخ دندان برای بررسی اورهنگ، پوسیدگی و تماس بین دندانی باز مفید است

 

 تشخیص پوسیدگیهای دندانی:

دندانها باید تمیز، ایزوله و خشك شوند (همانطوریكه در بالا گفته شد). نور مناسب ضروری است و این كار بوسیله انتقال نور ( Transillumintion ) بهتر انجام می شود( مخصوصاً برای بررسی ضایعات مشكوك نزدیك به هم در دندانهای قدامی‌)پروپ باید برای چك كردن یكنواختی سطوح و پاك كردن دبری‌ها استفاده ‌شود.

نباید محل مشكوك به ضایعه یا جائیكه احتمال ایجاد حفره می‌باشد را پروب نمود. چسبیدن پروب در شیار بیشتر مربوط به تیزی و شكل پروب است تا اینكه مربوط به وجود پوسیدگی در شیار باشد. به وجود حفره، رنگ گچی، تغییر رنگ قهوه‌ای، آبی، خاكستری كه زیر مینای یك پیت، شیار یا مارژینال ریج است نگاه كنید.

 معاینه ترمیم دندانها:

به اورهنگ‌های پروگزیمال، ditchingهای مارژینال، gapهای مارژینال، شكستگی، سایش ، حباب، تماسهای بین دندانی، ارتفاع مارژینال ریج، پوسیدگی‌ها عودكننده و زیبایی توجه نمائید.

چارت باید بدقت نمایانگر سایز و شكل ترمیم و محل و نوع مشكل شناخته شده در مورد بیمار باشد.

معاینه كاسپهای ترك خورده باید انجام شود.

سطوح سایش یافته دندانی بعلت اتریشن، ابریشن یا اروژن باید بررسی ‌شوند.

اكلوژن استاتیك و فانكشنال باید بررسی ‌شود كه شامل معاینه سطوح سایش یافته، ترمیم‌ها و دندانهای ترك خورده و لقی دندانهاو دندانهای كج شده و با موقعیت نامناسب می‌باشد.

اكلوژن استاتیك: وضعیت اینتر كاسپی است.

 

طبقه بندی انگل:

كلاس I: كاسپ مزیوباكال مولر اول فك بالا در شیار باكال مولر اول فك پایین قرار می‌گیرد.

كلاس II: كاسپ مزیوباكال مولر اول فك بالا در مزیال شیار باكال مولر اول فك پایین قرار می‌گیرد.

division I: دندانهای قدامی ، جلو زده هستند .

 division II: دندانهای قدامی ، عقب زده هستند .

كلاس III: كاسپ مزیوباكال مولر اول بالا در دیستال شیار باكال مولر اول پایین قرار می‌گیرد.

همچنین توجه به انطباق و یا عدم انطباق خطوط مركزی ( center line )  ، اورجت (نرمال آن 3-2 میلی‌متر می‌باشد) و اوربایت، (بطور نرمال اینسایزورهای بالا باید اینسایزورهای پایین را بوسیله 1/3 طول تاج كلینیكی‌شان بپوشانند) روابط میدلاین، تعیین پلن اكلوزال، دندانهای بدون         دندان مقابل، دندان بیش از حد رویش یافته (overerupt)، دندان دفن شده ((Submerge و كاسپ های ضربه زننده( plunger cusp ) لازمست.

 

روابط انسیزورها:

كلاس I: لبه انسیزور پائین در 1/3 سطح پالاتال ثنایای فك بالا قرار می گیرد.

كلاس II: لبه انسیزور پائین در 1/3 سرویكال سطح پالاتال ثنایای فك بالا قرار می گیرد.

كلاس III: لبه انسیزور پائین در 1/3 انسیزال سطح پالاتال ثنایای فك بالا قرار می گیرد.

اكلوژن دینامیك: وضعیت حداكثر در هم فرورفتگی (ICP)، عقب ترین موقعیت فك پایین نسبت به فك بالا (RCP) و اختلاف و مسیر بین این دو وضعیت، راهنمای قدامی، راهنمای كانین، فانكشن گروهی و تماس نان فانكشنال (مثلاً تداخلات سمت غیر كارگر)باید مورد توجه قرار بگیرد.

پارافانكشن: بررسی نواحی كنگره ای روی گونه و زبان ( Crenation )

همچنین توجه به سایش دندانی، شكستگی دندان و ترمیم و هیپرتروفی عضلانی لازمست.

ریج بی‌دندانی:

به درجه تحلیل، تحرك بافت (ریج فلاپی) و ریشه باقیمانده دقت شود.

وضعیت دندان مصنوعی: به طبقه‌بندی كندی، طرح، سن، فیت بودن، گیر و اكلوژن باید توجه گردد.

از لحاظ سیستمیك باید بیمار معاینه گردد كه به شرح زیر می‌باشد:

غربالگری مراحل بیماری

مشكل مادرزادی یا اكتسابی است؟

مادرزادی: ضایعات مادرزادی عموماً 2 طرفه‌اند (مثلاً توروس مندیبولار) و ضایعات اكتسابی یكطرفه‌اند. (شبیه لیكن پلان، اگرچه بطور تیپیك دو طرفه است)

 

مشكلات اكتسابی:

آیا وضعیت موجود عفونی است ؟ ( باكتریال، قارچی، ویروسی یا دیگر عفونتهای حاد یا مزمن.)

حالت نئوپلاستیك دارد ؟( خوش‌خیم، بدخیم، اولیه ، ثانویه)

تروماتیك است ؟ ( فیزیكی، شیمیایی، الكتریكی، گرمایی، الكترومغناطیسی )

متابولیك است ؟

تغذیه‌ای است ؟

ناشی از دارو است ؟

ایاتروژنیك است ؟

روانی است ؟

دژنراتیو است ؟

ایدیوپاتیك است ؟

یادآوری: بیماریهای شایع بیشتر رخ می‌دهند بطور متداول دیده می شوند. موارد شایع (مثل پاتولوژی پالپ دندان) را قبل از در نظر گرفتن عوامل نادر در نظر بگیرید .

نتیجه‌گیری:

بعد از گرفتن تاریخچه و معاینه معمولاً می‌توان به تشخیص اولیه رسید .

این تشخیص توسط تستهای تشخیصی بعدی رد و یا تأیید می‌شود.

توجه:

هرگز تستی تجویز نكنید كه نتوانید تفسیرش كنید.

هرگونه زخم، برجستگی، پچ سفید یا قرمز كه ظرف 2 هفته اخیر بهبود نیافته باید فوراً به متخصص ارجاع شود.

ارجاع به متخصص (معمولاً توسط نامه انجام می‌پذیرد:)

ارتباط شفاهی بسیار مفید است (مثلاً با یك متخصص محلی)

در حالات اورژانس بیمار را از طریق تلفن ، ارجاع دهید

نامه ارجاع باید شامل:

نام و آدرس و شماره تلفن ارجاع دهنده

نام و آدرس و شماره تلفن بیمار و سن و جنس او

تاریخ ارجاع

علت ارجاع كه شامل تاریخچه، علایم و نشانه‌ها و تشخیص اولیه می‌باشد

فوریت ارجاع ذكر شود

تاریخچه پزشكی، دندانپزشكی و اجتماعی ذكر شود

نتایج تستها (شامل رادیوگرافی)

تقاضای نظر تشخیص و یا مشاوره و درمان

ارجاع می‌تواند توسط رونوشت انجام شود. گرچه باید مراقبت بعمل آید تا كپی نامه بوسیله پست فرستاده شود. ارجاع نباید بوسیله Email انجام شود مگر اینكه از سیستم دقیق و كاملی استفاده شود.

 

 

بیشتر بخوانید : 

متخصص بیماری های دهان و فک و صورت و تفاوت آن با متخصص جراحی فک و صورت


نظرات کاربران

نظر خود را ارسال نمایید
نام :  
نام خانوادگی :  
ایمیل :   
پیام :